Czasem wielkie spory światopoglądowe nagle przestają być abstrakcją. Wystarczy spojrzeć na zwykłe podwórko. Na parapecie lub w krzakach obok domu pojawia się gniazdo, a w nim jajka – początek nowego życia. W tym samym czasie wielu ludzi deklaruje, że życie należy chronić od samego poczęcia, od pierwszego momentu istnienia zarodka. A jednak te same osoby bez większego wahania potrafią usuwać ptasie gniazda, wyrzucać jajka czy traktować je jak przeszkodę. Dlaczego jedne zarodki uznajemy za bezcenne życie, a inne za coś, co można po prostu wyrzucić?
Ta myśl przyszła do mnie, kiedy od kilku tygodni obserwuję pewną samicę gołębia miejskiego…
Historia jednej rannej gołębicy
Od dłuższego czasu na podwórku pojawia się para gołębi, którą zdążyłam już dobrze poznać. Szczególnie jedna z samic zwróciła moją uwagę — jej jedna noga jest poważnie opuchnięta i najwyraźniej oplątana nitką lub włosem, a druga zaczyna wyglądać coraz gorzej. Próbujemy ją złapać już od jakiegoś czasu, ale gołębie są czujne i sprytne. Mimo kolejnych prób wciąż się wymyka — choć z każdym razem jesteśmy coraz bliżej.
Czas działa na jej niekorzyść. Jeśli nie uda się jej pomóc, ogromne jest ryzyko, że straci jedną, a potem drugą nogę — co praktycznie skazuje ptaka na śmierć. Co więcej — choć kalendarzowy sezon lęgowy wielu ptaków jeszcze się nie rozpoczął, gołębie miejskie rozmnażają się praktycznie przez cały rok, jeśli mają dostęp do pożywienia i schronienia. Oznacza to, że ta samica może lada moment znieść jajka.
I wtedy pojawia się to pytanie:
Czy ratować matkę jak najszybciej — ryzykując utratą jajka lub jajek — czy pozwolić jej najpierw znieść lęg, nawet jeśli może to oznaczać dalsze cierpienie?
To pytanie prowadzi wprost do znacznie szerszej refleksji…
„To dzieje się naprawdę. Gniazda niszczone w całej Polsce”
1. Spór o gawrony w Świebodzinie
Dobrym przykładem jest sprawa ze Świebodzina — miasta znanego z ogromnego pomnika Chrystusa. W 2024 roku władze miasta zapowiedziały usuwanie gniazd gawronów z Parku Chopina oraz płoszenie ptaków metodami sokolniczymi, tłumacząc to chęcią „przywrócenia parku mieszkańcom”. Plan obejmował strząsanie gniazd z drzew oraz wypłaszanie ptaków z miejsc lęgowych, co wywołało duże kontrowersje wśród przyrodników i mieszkańców. W praktyce oznaczałoby to zniszczenie gniazd, w których znajdują się zarówno jajka, jak i młode ptaki.
(źródło: Interia Zielona – burmistrz chwalił się zrzucaniem gniazd gawronów)
2. Zniszczone gniazdo jaskółek i pierwszy wyrok w Polsce
W 2024 roku głośna była także sprawa z Dolnego Śląska. Mieszkaniec jednego z bloków strącił gniazdo jaskółek z pisklętami, skazując młode ptaki na śmierć. Sprawa trafiła do sądu i zakończyła się wyrokiem oraz wysoką grzywną — był to jeden z pierwszych przypadków w Polsce, gdy sąd jasno potwierdził, że niszczenie gniazd w okresie lęgowym jest przestępstwem.
(źródło: PAP – oskarżenie o zniszczenie gniazda jaskółek)
3. Zniszczone gniazda i zabite jaskółki w ośrodku przyrodniczym
Jeszcze bardziej szokująca była sprawa z województwa świętokrzyskiego. Według ustaleń prokuratury zniszczono tam około 22 gniazd jaskółek i zabito około 70 ptaków na terenie ośrodka edukacji przyrodniczej — miejsca, które z założenia powinno uczyć szacunku do przyrody. Sprawa zakończyła się postawieniem zarzutów kilku osobom.
(źródło: gov.pl – akt oskarżenia za zabicie jaskółek)
Opinie ornitologów i zoologów
Ornitolodzy od lat alarmują, że wiele gatunków ptaków żyjących blisko ludzi — takich jak gawrony — staje się coraz rzadszych. Jak podkreśla Monika Klimowicz‑Kominowska z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków (OTOP), spadki liczebności dotyczą wielu gatunków, które jeszcze niedawno były bardzo pospolite. Wśród nich są także gawrony, których populacja w Polsce w ciągu ostatnich kilkunastu lat spadła o ponad połowę, co sprawiło, że znalazły się na Czerwonej Liście ptaków Polski jako gatunek zagrożony. Dane te pochodzą z najnowszego raportu OTOP i Monitoringu Ptaków Polski.
(źródło: OTOP – Czerwona Lista Ptaków Polski; Interia Zielona – gawrony zagrożone wyginięciem)
Dr Grzegorz Neubauer z Muzeum i Instytutu Zoologii PAN zwraca uwagę, że wiele gatunków ptaków związanych z miastami — takich jak wróble — gwałtownie traci swoje siedliska i liczebność, mimo że to człowiek przez wieki stworzył im środowisko do życia.
(źródło: scienceinpoland.pap.pl – coraz mniej wróbli w miastach i na wsiach)
Mit „gołębie powinny wrócić do lasu”
W debacie o ptakach miejskich często pojawia się argument, że „gołębie powinny wrócić do natury”. Problem w tym, że gołąb miejski nie jest po prostu dzikim ptakiem z lasu.
Gołąb miejski pochodzi od gołębia skalnego, ptaka naturalnie żyjącego na klifach i skalistych wybrzeżach. Tysiące lat temu został udomowiony przez człowieka — hodowano go jako gołębia pocztowego, ozdobnego lub użytkowego. Dzisiejsze gołębie miejskie to w dużej mierze zdziczałe potomstwo ptaków hodowlanych, które przystosowały się do życia w miastach, ponieważ budynki przypominają im naturalne klify.
Innymi słowy — to gatunek, który żyje obok człowieka dlatego, że człowiek go tam wprowadził. Z tego powodu wielu biologów podkreśla, że ponosimy za te ptaki współodpowiedzialność.
Gołębie, które ratowały ludzi na wojnach
Gołębie od wieków były wykorzystywane do przekazywania informacji — już w starożytności Grecy, Rzymianie czy Egipcjanie polegali na tych ptakach jako niezawodnych listonoszach. W późniejszych czasach ptaki te były używane do przesyłania wiadomości wojskowych, ponieważ były szybkie, odporne i trudne do przechwycenia.
Podczas I wojny światowej bohaterem stał się gołąb (a w sumie to gołębica) Cher Ami, który uratował życie około 200 amerykańskich żołnierzy, dostarczając wiadomość mimo ciężkich ran i utraty nogi. Został odznaczony francuskim Krzyżem Wojennym. Po śmierci został on spreparowany i jest wystawiony w Narodowym Muzeum Historii Amerykańskiej (National Museum of American History) w Waszyngtonie, będąc częścią wystawy „Price of Freedom: Americans at War”.
W II wojnie światowej słynnym bohaterem był G.I. Joe — gołąb brytyjskiej armii, który dostarczył wiadomość w ostatniej chwili, odwołując bombardowanie włoskiej wioski i ratując życie ponad 1000 ludzi.
Kolejna znana gołębica, Mary of Exeter, wielokrotnie powracała z misji, mimo odniesionych ran, dostarczając meldunki alianckim oddziałom w okupowanej Europie.
Inne znane gołębie‑bohaterowie:
- William of Orange – dostarczył wiadomość, która pozwoliła brytyjskim oddziałom uniknąć zasadzki w 1944 r.
- Commando – gołąb z I wojny światowej, który pokonał ponad 200 km, przekazując kluczowe informacje dla jednostek alianckich.
Historycy szacują, że setki tysięcy gołębi służyły wojskom w obu wojnach światowych, ratując tysiące ludzkich istnień i często płacąc za to własnym życiem. Takie historie pokazują, że gołębie przez setki lat były sojusznikami ludzi, a nie tylko „szkodnikami miejskimi”.
(źródło: ciekawostkihistoryczne.pl, 15.07.2025)
Czy niszczenie gniazd jest legalne?
W Polsce wszystkie ptaki są chronione prawem. Oznacza to, że nie można niszczyć ich gniazd w okresie lęgowym ani pozbawiać młodych możliwości wychowania się. Naruszenie tych zasad grozi karami finansowymi, a w skrajnych przypadkach — nawet odpowiedzialnością karną.
Prawo ma realny wymiar — jak pokazują wspomniane wcześniej sprawy sądowe dotyczące niszczenia gniazd gawronów czy jaskółek. W praktyce oznacza to, że każdy właściciel balkonu, posesji czy działki musi liczyć się z tym, że gniazdo ptaków nie jest „dodatkiem” do remontu, lecz miejscem życia chronionych zwierząt.
Refleksja: obrona życia a wybiórcza empatia
W debatach światopoglądowych często słyszymy, że każde życie należy chronić od momentu poczęcia. Ten argument bywa używany nawet w sytuacjach, gdy zagrożone jest zdrowie lub życie matki. Jednocześnie w codziennym życiu wielu ludzi bez większego namysłu usuwa ptasie gniazda, wyrzuca jajka z balkonów lub niszczy miejsca lęgowe podczas remontów.
Głośnym przykładem była sprawa Izabeli z Pszczyny, która zmarła w wyniku komplikacji ciąży z powodu opóźnionej decyzji medycznej. To wydarzenie wywołało ogólnopolską debatę o granicach prawa, odpowiedzialności lekarzy i podejmowaniu decyzji w warunkach skrajnego ryzyka.
Trudno nie zauważyć pewnego paradoksu: jedne zarodki uznajemy za święte życie, inne traktujemy jak problem do usunięcia.
Cierpienie — czy naprawdę widzimy je tylko u wybranych istot?
W debatach na temat życia i cierpienia często pojawia się argument, że należy chronić każdy embrion lub zarodek. Tymczasem w codziennych działaniach wiele osób nie dostrzega cierpienia, które sami wywołują – na przykład w wyniku polowań rekreacyjnych czy niszczenia ptasich gniazd.
W praktyce polowanie bardzo często nie wygląda tak, jak w romantycznych opowieściach o „czystym strzale”. Bardzo często zwierzę nie ginie natychmiast. Strzał w płuca czy jamę brzuszną powoduje powolne wykrwawianie się lub uduszenie, a ranne zwierzę może przez wiele minut walczyć o życie w ogromnym stresie i bólu. Co więcej, na te zwierzęta szczute są psy, które stresują je i potrafią im zadać dodatkowe i, co najważniejsze, bolesne rany.
To rodzi jedno fundamentalne pytanie:
czy wrażliwość na cierpienie powinna dotyczyć tylko wybranych istot, czy wszystkich zdolnych do odczuwania bólu?
Jedno pytanie, które zostaje…
Historia chorej gołębicy pokazuje, że podobne dylematy mogą pojawiać się również w świecie zwierząt. Ktoś powie, że to głupie porównanie. Nic bardziej mylnego. Jest to bardzo analogiczna rzecz, ale człowiek traktuje siebie jako istotę ponad wszystkimi i odbiera innym to, co uważa, że powinno zniknąć, i zwyczajnie miażdży, bo nie pasuje do światopoglądu.
Czy ważniejsze jest potencjalne życie w jajku czy rzeczywiste życie i zdrowie dorosłego ptaka? A może najważniejsze jest to, by w każdej sytuacji kierować się konsekwentną empatią – wobec wszystkich istot zdolnych do cierpienia?
Bo prawdziwa ochrona życia zaczyna się tam, gdzie przestajemy dzielić je na „ważniejsze” i „mniej ważne”. Tylko w dzisiejszych czasach wiele osób o tym zapomina…
Autor: Angelika Agapow
Inspiracja do sekcji o polowaniach: Paulina Wasilewska
Dodaj komentarz
Komentarze